PM Vishwakarma Yojana 2026 – પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના | Eligibility, Benefits & Apply Online

આપણા દેશના પરંપરાગત કારીગરો અને શિલ્પીઓ જેમને આપણે લુહાર, સુથાર, સુવર્ણકાર, દરજી, કુંભાર અને મોચી વગેરે તરીકે ઓળખીએ છીએ તેઓ આપણી સંસ્કૃતિ અને અર્થવ્યવસ્થામાં પાયાનો ભાગ ભજવે છે. આ કુશળ લોકો તેમના હાથની કળા અને સેંકડો વર્ષો જૂની પરંપરાઓને જીવંત રાખે છે. પરંતુ ઘણી વાર તેમને નવી ટેકનોલોજી, મજબૂત બજાર અને નાણાકીય મદદની જરૂર હોય છે.

આ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત સરકારે એક યોજના અમલમાં મૂકી છે જેનું નામ પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના રાખવામાં આવ્યું છે. આ યોજના દેશના કારીગરોને મજબૂત બનાવવા અને તેમના વ્યવસાયને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે છે. આ લેખમાં, અમે આ યોજના વિશે તમને બધી જ જરૂરી માહિતી, સરળ શબ્દોમાં અને વિગતવાર સમજાવીશું.

PM Vishwakarma Yojana 2026 । પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના 2026

વિષય	વિગત
યોજનાનું નામ	પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના
વિભાગ	સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય
શરૂઆત કરનાર	ભારતના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી
લક્ષ્ય ગ્રૂપ	પરંપરાગત કારીગરો અને શિલ્પીઓ
મુખ્ય સહાય	₹12,000 ની સાધન સહાય તથા ₹2,00,000 સુધીની લોન
અરજી પ્રકાર	ઓનલાઇન
સત્તાવાર વેબસાઈટ	https://pmvishwakarma.gov.in/

પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના શું છે?

પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના એ ભારત સરકારની યોજના છે, જે ખાસ કરીને તે કારીગરો અને શિલ્પીઓ માટે બનાવવામાં આવી છે જે પરંપરાગત રીતે હાથથી કામ કરે છે. ભગવાન વિશ્વકર્મા બાંધકામ અને શિલ્પકળાના દેવતા માનવામાં આવે છે, તેથી જ આ યોજનાનું નામ તેમના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.

આ યોજનાની શરૂઆત 16 ઓગસ્ટ, 2023 ના રોજ થઈ હતી અને તેના પર 13,000 કરોડ રૂપિયા ખર્ચવાની યોજના છે. આ યોજનાનું મુખ્ય ધ્યેય એ છે કે કારીગરોને ફક્ત એક ઓળખપત્ર જ નહીં, પણ સાધનો, તાલીમ, સસ્તા દર પર લોન (ઋણ) અને તેમની બનાવટની વસ્તુઓ વેચવામાં મદદ (માર્કેટિંગ સપોર્ટ) પણ પૂરી પાડવી. આ દ્વારા કારીગરોની આવક વધે અને આપણી પરંપરાગત કલા પણ સચવાય શકે છે.

યોજનાનો હેતુ

દેશના પરંપરાગત કારીગરોને આર્થિક અને સામાજિક રીતે મજબૂત બનાવવું આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ છે. ઘણા કારીગરો પાસે સારું કામ કરવાની આવડત તો હોય છે, પરંતુ નવા સાધનો ખરીદવા, પોતાનું નામ કરવા અથવા ઓનલાઈન વેચાણ કરવા માટેની માહિતી અને નાણાંનો અભાવ હોય છે. વિશ્વકર્મા યોજના આ બધી સમસ્યાઓનું સોલ્યુશન લાવવા માંગે છે.

યોજનાના હેતુને ત્રણ ભાગમાં સમજી શકાય છે. પ્રથમ, કારીગરોને એક ઓળખ અને માન્યતા આપવી, જેથી તેમને ગર્વ થાય અને સરકારી સેવાઓ મળવામાં સહેલાઈ થાય છે. બીજું, તેમને નવી ટેકનોલોજી અને વ્યવસાય ચલાવવાની તાલીમ આપવામાં આવે છે. ત્રીજું, તેમને નાણાકીય મદદ (લોન) અને તેમનું કામ બજારમાં પહોંચાડવામાં મદદ કરવી. આમ, યોજનાનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય છે કે કારીગર પોતાના પગ પર ઊભા રહી શકે અને સારી આવક કમાઈ શકે.

હેતુ	વિગતવાર સમજ
કારીગરોને માન્યતા અને ઓળખ	વિશ્વકર્મા પ્રમાણપત્ર અને ઓળખપત્ર આપવું, જેથી તેમને સરકારી યોજનાઓનો લાભ લેવામાં સરળતા રહે.
કૌશલ્ય વિકાસ	નવી ટેકનોલોજી, ડિજિટલ વેચાણ અને વ્યવસાય મેનેજમેન્ટની તાલીમ આપવી.
નાણાકીય સશક્તિકરણ	ઓછા વ્યાજે લોન અને ટૂલકિટ માટેની આર્થિક મદદ પૂરી પાડવી.
બજાર સુધી પહોંચ	બ્રાન્ડિંગ, પેકેજિંગ અને ઓનલાઈન/ઓફલાઈન માર્કેટમાં મદદ કરવી.
પરંપરાગત કલાનો સંરક્ષણ	જુના વ્યવસાયોને નવું જીવન આપવું અને તેને આધુનિક યુગ સાથે જોડવું.

યોજનાના લાભો

પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના કારીગરોને એક નહીં, પણ અનેક લાભો આપે છે. આ લાભો એકદમ સીધા અને ઉપયોગી છે:

1. ઓળખપત્ર અને પ્રમાણપત્ર: આ યોજનામાં દરેક લાભાર્થી કારીગરને ‘વિશ્વકર્મા’ નું પ્રમાણપત્ર અને ઓળખપત્ર મળે છે. આ ઓળખપત્ર બધી જગ્યાએ તેમની કારીગરીની માન્યતા તરીકે કામ આપશે.
2. કૌશલ્ય તાલીમ: કારીગરોને 5 થી 7 દિવસની બેઝીક તાલીમ મફત મળે છે. જેઓ વધુ શીખવા માંગે છે, તેમને 15 દિવસની લેટેસ્ટ તાલીમ પણ મળે છે. તાલીમ દરમિયાન તેઓને રોજના 500 રૂપિયા પણ મળશે, જેથી તાલીમ દરમિયાન તેમની આવક ચાલુ રહે.
3. સાધનો/ટૂલકિટ: કારીગરોને તેમના કામનાં નવા અને સારા સાધનો ખરીદવા માટે 15,000 રૂપિયા સુધીની સીધી મદદ (ગ્રાન્ટ) મળે છે. આ પૈસા તેમને સીધા તેમના ખાતામાં જમા કરી આપવામાં આવે છે.
4. ઓછા લોન: કારીગરોને 1 લાખ થી 2 લાખ રૂપિયા સુધીની લોન બહુ જ સસ્તા દરે મળે છે. આ લોન પર વાર્ષિક માત્ર 5% વ્યાજ લાગશે. બાકીનું 8% વ્યાજ સરકાર ભરશે. આ લોન માટે કોઈ જામીનગીરી (કોલેટરલ) ની જરૂર નથી.
5. ડિજિટલ પેમેન્ટ પર પ્રોત્સાહન: આજના ડિજિટલ યુગમાં ઓનલાઈન લેવડદેવડ કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. ઓનલાઈન ટ્રાન્ઝેક્શન કરવા પર, કારીગરને પ્રતિ વ્યવહાર 1 રૂપિયો (મહિનામાં મહત્તમ 100 રૂપિયા) પ્રોત્સાહન રૂપે મળશે.
6. માર્કેટિંગ સપોર્ટ: કારીગરો જે વસ્તુ બનાવે છે તેને બજારમાં પહોંચાડવા માટે પણ સરકાર મદદ કરે છે. આમાં ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર, બ્રાન્ડ નામ બનાવવામાં મદદ, વસ્તુનું સુંદર પેકેજિંગ, ઈ-કોમર્સ વેબસાઇટ (જેમ કે ગીતાંજલી, એમેઝોન) સાથે જોડાણ અને વિવિધ તહેવારો અને મેળાઓમાં સ્થળ મેળવવામાં મદદ સામેલ છે.

લાભનો પ્રકાર	શું મળશે?	ટૂંકી વિગત
ઓળખ	વિશ્વકર્મા પ્રમાણપત્ર અને ઓળખપત્ર	કારીગરીની આધિકારિક માન્યતા મળે.
તાલીમ	બેઝીક અને લેટેસ્ટ તાલીમ	નવી તકનીકનું જ્ઞાન અને રોજ 500 રૂપિયાનું સ્ટાઈપેન્ડ.
ટૂલકિટ પ્રોત્સાહન	15,000 રૂપિયાની ગ્રાન્ટ	નવા સાધનો અને ઓજારો ખરીદવા માટેની સીધી આર્થિક મદદ.
લોન સહાય	1 થી 2 લાખ રૂપિયા	માત્ર 5% વ્યાજ દરે, જામીનગીરી વિનાની લોન.
ડિજિટલ પ્રોત્સાહન	પ્રતિ ટ્રાન્ઝેક્શન 1 રૂપિયો	ઓનલાઈન લેવદેવને પ્રોત્સાહન.
માર્કેટિંગ	બ્રાન્ડિંગ, પેકેજિંગ, ઓનલાઈન વેચાણ	ઉત્પાદનોને વધુ લોકો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ.

આ પણ જાણો – Mahila Vrutika Yojana Gujarat 2026

પાત્રતા (Eligibility)

બધા કારીગરો આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે તેમ નથી. યોજનાનો લાભ મેળવવા માટે કેટલીક શરતો અને નિયમો છે જે અરજી કરનાર વ્યક્તિ પાસે હોવું જરૂરી છે.

• વ્યવસાય: અરજદાર 18 પ્રકારના પરંપરાગત વ્યવસાયમાંથી કોઈ એકમાં કામ કરતો હોવો જોઈએ. જેવા કે સુથાર, લુહાર, કુંભાર, સુવર્ણકાર, દરજી, મોચી, નાળિયેરીના દોરડા વણનાર, વાળંદ, ધોબી, ટોપલી બનાવનાર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. આ યાદીમાં અન્ય વ્યવસાયો પણ સામેલ છે.
• ઉંમર: અરજદારની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 18 વર્ષ હોવી જોઈએ.
• કાયમી કારીગર: અરજી કરતી વખતે વ્યક્તિ પોતાના વ્યવસાયમાં કાયમી રીતે કામ કરતો હોવો જોઈએ.
• પહેલાની લોન: જે કારીગરે છેલ્લા 5 વર્ષમાં સરકારની અન્ય કોઈ લોન યોજના (જેમ કે PMEGP, મુદ્રા લોન અથવા PM સ્વનિધિ) હેઠળ લોન લીધી હોય, તો તે આ યોજના માટે પાત્ર નથી.
• પરિવારમાં એક જ વ્યક્તિ: એક જ પરિવારમાંથી (પતિ, પત્ની અને અપરિણીત બાળકો) ફક્ત એક જ વ્યક્તિ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે.
• સરકારી નોકરી: કોઈપણ સરકારી નોકરી કરનાર વ્યક્તિ અથવા તેમના પરિવારના સભ્ય (જે સરકારી નોકરીમાં છે) આ યોજના માટે પાત્ર નથી.

પાત્રતાની શરત	હા / ના
18 પરંપરાગત વ્યવસાયોમાંથી એકમાં કામ કરતા હોવા જોઈએ.	હા
ઓછામાં ઓછી 18 વર્ષની ઉંમર હોવી જોઈએ.	હા
અરજી કરતી વખતે સક્રિય રીતે કામ કરતા હોવા જોઈએ.	હા
છેલ્લા 5 વર્ષમાં સરકારી લોન લીધી હોય.	ના
એક જ પરિવારમાંથી બીજી વ્યક્તિને લાભ મળ્યો હોય.	ના
સરકારી નોકર અથવા તેમના પરિવારનો સભ્ય હોવો.	ના

જરૂરી દસ્તાવેજ (Required Documents)

યોજના માટે અરજી કરતી વખતે નીચેના મુખ્ય દસ્તાવેજોની જરૂર પડશે. દરેક દસ્તાવેજની સ્કેન કોપી અથવા ફોટો તૈયાર રાખવા જરૂરી છે.

1. આધાર કાર્ડ: આધાર કાર્ડ અરજદારની ઓળખ અને સરનામા માટે જરૂરી છે.
2. મતદાન કાર્ડ (વોટર આઈડી): આ દસ્તાવેજ સરનામાની માહિતી માટે ઉપયોગી છે.
3. બેંક ખાતાનું વિગતવાર પત્ર: આમાં બેંક ખાતાનો IFSC કોડ, ખાતા નંબર અને ખાતાધારકનું નામ છપાયેલું હોવું જોઈએ.
4. મોબાઈલ નંબર: અરજદારનો પોતાનો નોંધાયેલો મોબાઈલ નંબર જરૂરી છે.
5. પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટો: અત્યારનો રંગીન ફોટો.
6. અન્ય સંભવિત દસ્તાવેજો: આધાર પૂરવા માટે કેટલીક વખત નીચેના દસ્તાવેજો પણ માંગી શકે છે.
   • જાતિ પ્રમાણપત્ર
   • આવકનું પ્રમાણપત્ર
   • રહેઠાણ પ્રમાણપત્ર
   • કારીગરી/કુશળતાનું પ્રમાણપત્ર

દસ્તાવેજનું નામ	ઉદ્દેશ્ય
આધાર કાર્ડ	ઓળખ અને સરનામાની ચકાસણી માટે.
મતદાન કાર્ડ	સરનામાની વધારાની ચકાસણી માટે.
બેંક પાસબુક/કેન્સલ્ડ ચેક	લાભોના રોકડ ટ્રાન્સફર માટે બેંક વિગતો.
મોબાઈલ નંબર	સંપર્ક અને OTP માટે.
પાસપોર્ટ ફોટો	ઓળખપત્ર પર ચોંટાડવા માટે.
જાતિ/આવક પ્રમાણપત્ર	કેટલીક શરતોની ચકાસણી માટે (જો લાગુ પડતું હોય).

આ પણ જાણો – Namo Shri Yojana Gujarat 2026

અરજી પ્રક્રિયા (Application Process)

વિશ્વકર્મા યોજના માટે અરજી કરવી ખૂબ જ સરળ છે, પરંતુ તે ફક્ત કોમ્યુનિટી સર્વિસ સેન્ટર (CSC) દ્વારા જ કરી શકાય છે. અરજદાર પોતે સીધા વેબસાઇટ પરથી અરજી નથી કરી શકતો. અરજી કરવાના સ્ટેપ્સ નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

1. સૌથી પહેલા તમારા નજીકના કોમ્યુનિટી સર્વિસ સેન્ટર (CSC) પર જાઓ. CSC સામાન્ય રીતે ગામ અથવા વોર્ડ સ્તરે હોય છે.
2. CSCના ઓપરેટરને તમે વિશ્વકર્મા યોજના માટે અરજી કરવા માંગો છો તે જણાવો.
3. CSC ઓપરેટર સત્તાવાર વેબસાઇટ pmvishwakarma.gov.in પર જશે અને તમારો આધાર નંબર દાખલ કરી eKYC કરશે (આધારથી તમારી ઓળખ ચકાસશે).
4. eKYC પછી, એક રજિસ્ટ્રેશન ફોર્મ ખુલશે. CSC ઓપરેટર તમારી મદદથી તે ફોર્મમાં તમારી બધી માહિતી ભરશે. જેમ કે:
   • તમારું નામ, પિતાનું નામ, ઉંમર, લિંગ.
   • તમારું સરનામું.
   • તમારો મોબાઈલ નંબર અને ઈ-મેઈલ.
   • તમારો બેંક ખાતાનો વિગતો.
   • તમારા વ્યવસાયની વિગતો (તમે કયા પ્રકારના કારીગર છો).
5. બધી માહિતી ભર્યા પછી, CSC ઓપરેટર ફોર્મ સબમિટ કરી દેશે.
6. તમને એક રજિસ્ટ્રેશન નંબર અથવા અરજી નંબર મળશે. આ નંબર તમારે સાચવી રાખવો જોઈએ, કારણ કે ભવિષ્યમાં અરજીની સ્થિતિ ચેક કરવા માટે આ જરૂરી છે.
7. અરજી સબમિટ થયા પછી, તમારી સ્થાનિક પંચાયત અથવા નગરપાલિકા તમારી અરજીની ચકાસણી કરશે. આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી જ તમને લાભો મળવાની શરૂઆત થશે.

સ્ટેપ્સ નંબર	શું કરવું?	ક્યાં કરવું?
1	તમારા નજીકના કોમ્યુનિટી સર્વિસ સેન્ટર (CSC) પર જાઓ.	સ્થાનિક CSC સેન્ટર
2	CSC ઓપરેટરને યોજના માટે અરજી કરવાની રજૂઆત કરો.	CSC સેન્ટર
3	CSC ઓપરેટર તમારો આધાર નંબર નાખી eKYC કરશે.	CSC પોર્ટલ પર
4	રજિસ્ટ્રેશન ફોર્મમાં તમારી વિગતો ભરો.	CSC ઓપરેટરની મદદથી
5	ફોર્મ સબમિટ કરો અને રજિસ્ટ્રેશન નંબર નોંધી લો.	CSC પોર્ટલ પર
6	સ્થાનિક પંચાયત/નગરપાલિકા દ્વારા ચકાસણીની રાહ જુઓ.	ઓફલાઈન પ્રક્રિયા

અરજી સ્ટેટસ કેવી રીતે ચેક કરવું?

તમારી અરજી કેવી સ્થિતિમાં છે, તે ચેક કરવા માટે તમારે નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ ફોલો કરવાના રહેશે.

1. સત્તાવાર વેબસાઇટ pmvishwakarma.gov.in પર જાઓ.
2. હોમપેજ પર, “લોગીન” બટન પર ક્લિક કરો.
3. પછી “લાભાર્થી લોગીન” વિકલ્પ પસંદ કરો.
4. તમારો નોંધાયેલો મોબાઈલ નંબર દાખલ કરો અને OTP મેળવો.
5. OTP દાખલ કરીને લોગીન કરો.
6. લોગીન થયા પછી, ડેશબોર્ડ પર તમને તમારી અરજીની હાલની સ્થિતિ (જેમ કે રજિસ્ટર્ડ, ચકાસણી હેઠળ, મંજૂર, લોન ડિસ્બર્સ્ડ વગેરે) જોઈ શકાશે.

પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના 2026 : વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQ)

Q1. પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના ક્યારે શરૂ કરવામાં આવી હતી?
A. પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના 16 ઓગસ્ટ, 2023ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

Q2. PM Vishwakarma Yojana કયા મંત્રાલય હેઠળ આવે છે?
A. આ યોજના સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય (MSME Ministry) હેઠળ ચાલે છે.

Q3. વિશ્વકર્મા યોજનામાં ટૂલકિટ માટે કેટલી સહાય મળે છે?
A. પાત્ર કારીગરોને ₹15,000 સુધીની ટૂલકિટ સહાય સીધી બેંક ખાતામાં આપવામાં આવે છે.

Q4. PM Vishwakarma Yojana હેઠળ લોન પર કેટલું વ્યાજ લાગે છે?
A. આ યોજનાની લોન પર માત્ર 5% વાર્ષિક વ્યાજ લેવામાં આવે છે.

Q5. વિશ્વકર્મા યોજનામાં તાલીમ દરમિયાન ભથ્થું મળે છે?
A. હા, તાલીમ દરમિયાન લાભાર્થીને ₹500 પ્રતિ દિવસ સ્ટાઈપેન્ડ આપવામાં આવે છે.

Q6. PM Vishwakarma Yojana માટે અરજી કેવી રીતે કરવી?
A. આ યોજના માટે અરજી ફક્ત નજીકના CSC (Common Service Center) દ્વારા જ કરી શકાય છે.

Q7. એક જ પરિવારમાંથી કેટલા લોકો વિશ્વકર્મા યોજનાનો લાભ લઈ શકે?
A. એક જ પરિવારમાંથી માત્ર એક વ્યક્તિ આ યોજનાનો લાભ લઈ શકે છે.

Q8. આ યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઈટ કઈ છે?
A. પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઈટ pmvishwakarma.gov.in છે.

યોજના સંબંધિત જરૂરી લિંક:

• Official Notification – અહીં ક્લિક કરો
• Official Website & Apply Online – અહીં ક્લિક કરો

નિષ્કર્ષ

પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના એ આપણા દેશના પરંપરાગત કારીગરો માટે સારો મોકો છે. આ યોજના ફક્ત નાણાંની મદદ જ નહીં, પણ તાલીમ, માર્કેટ અને ઓળખ એમ ત્રણેય મોરચે પર કારીગરોને મજબૂત બનાવે છે. જો તમે અથવા તમારા પરિવારનો કોઈ સભ્ય ઉપર જણાવેલ 18 પ્રકારના વ્યવસાયમાંથી એકમાં કામ કરે છે અને પાત્રતાની બાકીની શરતો પૂરી કરે છે, તો તમારે આ યોજનાનો લાભ લેવો જોઈએ. નજીકના CSC કેન્દ્ર પર સંપર્ક કરો, તમારું અરજી ફાર્મ ભરો અને તમારા કારીગરીના સપનાંને સાકાર કરવા માટે આ મદદરૂપ યોજનાનો ઉપયોગ કરો.

Disclaimer:

આ વેબસાઇટ/બ્લોગ પીએમ વિશ્વકર્મા પોર્ટલ સાથે કોઈ સંબંધ ધરાવતી નથી અને યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઇટ નથી. અહીં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી સત્તાવાર જાહેરાત, સૂચના અને સમાચાર સ્રોતો પરથી શોધી એકઠી કરવામાં આવી છે. અરજી કરતા પહેલા ઉમેદવારોએ યોજનાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પરથી મૂળ સૂચના PDF વાંચવી, તારીખો અને માપદંડોની ખાતરી કરવી તેમજ અન્ય કોઈપણ શંકા હોય તો યોજનાના નિર્ધારિત સંપર્ક માધ્યમો દ્વારા જ દૂર કરવી અત્યંત જરૂરી છે.